Bazar tarixi

Dörd əsrlik köpüklər, çöküşlər və böyük mərclər. Hər hadisə eyni suala cavab verir: bu gün ticarət edən biri bundan nə öyrənə bilər?

1637 Lalə maniyası (1637)Hollandiyada lalə soğanlarının qiyməti bir ustanın illik gəlirinin 10 mislini keçdi, sonra bir neçə gündə 90% düşdü. Tarixin ilk məşhur spekulyativ köpüyü.Qiymət real dəyərdən qopanda “hamı alır” səbəb deyil, xəbərdarlıqdır.
1720 Cənub dənizi köpüyü (1720)Cənub dənizi şirkətinin səhmi bir neçə ayda 128 funtdan 1000 funta qalxıb geri çökdü. İsaak Nyuton da bu köpükdə böyük pul itirdi.Dahi olmaq kütlə psixologiyasından qorumur — plan və risk limiti qoruyur.
1929 1929-cu il Uoll-strit çöküşüQara cümə axşamı, Qara bazar ertəsi və Qara çərşənbə axşamı: Dou Cons indeksi üç ildə 89% düşdü və zirvəyə yalnız 25 ildən sonra qayıtdı.Borcla (marja ilə) alınmış bazar düşəndə düşüş özünü sürətləndirir.
1987 Qara bazar ertəsi (1987)Dou Cons bir gündə 22,6% düşdü — tarixin ən böyük birgünlük faiz enişi. Portfel sığortası, proqram ticarəti və çaxnaşmanın birləşməsi.Avtomatik satış qaydaları hamıda eyni olanda bazarda alıcı qalmaya bilər.
1992 Qara çərşənbə: funtun çöküşü (1992)Böyük Britaniya faizi bir gündə 10%-dən 12%-ə qaldırıb 15% vəd etdi, amma funtu qoruya bilmədi. Corc Soros funta qarşı mövqedən 1 milyard dollardan çox qazandı.Heç bir mərkəzi bank bazarın fundamental təzyiqinə sonsuzadək müqavimət göstərə bilməz.
1995 Barings bankının çöküşü (1995)233 illik İngilis bankı bir treyderin gizlətdiyi itkilər ucbatından batdı: Nik Lison 827 milyon funt itirdi, bank 1 funta satıldı.İtkini gizlətmək və “geri qaytarmaq” üçün mövqeni böyütmək hesabı öldürür.
1998 LTCM fondunun çöküşü (1998)İki Nobel mükafatçısının idarə heyətində olduğu hedc fondu 25:1 leverecdə dörd ayda 4,6 milyard dollar itirdi. Onu xilas etmək üçün 14 bank birləşməli oldu.Model nə qədər ağıllı olsa da, leverec “baş verə bilməz” sayılan hadisəni ölümcül edir.
2000 Dot-kom köpüyü (2000)Nasdaq beş ildə 600% qalxdı, sonra 78% düşdü. Pets.com kimi şirkətlər yox oldu, Amazon kimi sağ qalanlar isə sonradan nəhəngə çevrildi.Texnologiya həqiqətən dünyanı dəyişə bilər — amma bu, hər qiymətin doğru olması demək deyil.
2008 Lehman Brothers-in iflası (2008)158 illik investisiya bankı 31:1 leverec və ipoteka aktivləri ucbatından ABŞ tarixinin ən böyük iflasını elan etdi. Qlobal maliyyə böhranının simvolu.Aktivlərin cəmi 3–5% ucuzlaşması 30:1 leverecli qurumun kapitalını sıfırlayır.
2010 “Flash Crash” (2010)Dou Cons dəqiqələr ərzində təxminən 1000 bənd (9%) düşüb 36 dəqiqədə geri qayıtdı. Bir trilyon dollar müvəqqəti yox oldu. Səbəb: böyük satış əmri və alqoritmlər.Likvidlik ən çox lazım olanda yox ola bilər; bazar əmri istənilən qiymətə icra olunur.
2021 GameStop qısa sıxışdırması (2021)Səhmlərinin 140%-i qısa satılmış GameStop-a Reddit istifadəçiləri kütləvi maraq göstərdi: qiymət 17 dollardan 483 dollara qalxdı, Melvin Capital fondu bir ayda 53% itirdi.Qısa mövqedə itki nəzəri olaraq sonsuzdur — qiymət istənilən qədər qalxa bilər.

Məşhur treyderlər

Böyük qazancların və böyük itkilərin arxasındakı insanlar, onların qaydaları.

Cessi Livermor1877–19401929-cu il çöküşündə qısa mövqedən ~100 milyon dollar

Corc Soros19301992-ci ildə funta qarşı mərcdən 1 milyard dollardan çox

Paul Tudor Cons19541987-ci il çöküşünü qabaqcadan görüb ili +125,9% nəticə ilə başa vurub Riçard Dennis və “Tısbağalar”1949400 dollardan başlayıb 200 milyonluq sərvət; “Tısbağa treyderləri” təcrübəsi

Cim Saymons1938–2024Medallion fondu: 1988–2018-də illik orta 66% (xərclərdən əvvəl)

Uorren Baffet1930Berkshire Hathaway: 1965–2024-də illik orta ~19,9% (S&P 500 — ~10,4%)

Sualını telefonla cavablandıraq

Hansı bazardan başlamaq, nə qədər vəsait ayırmaq və hansı dərsdən davam etmək barədə suallarını cavablandırırıq. Ödəniş və öhdəlik yoxdur.

İş günləri 10:00–19:00 arası zəng edirik
Gələcək zənglərdən istədiyin vaxt imtina edə bilərsən