Qara çərşənbə: funtun çöküşü (1992)
Əsas dərs: Heç bir mərkəzi bank bazarın fundamental təzyiqinə sonsuzadək müqavimət göstərə bilməz.
1990-cı ilin oktyabrında Böyük Britaniya Avropa valyuta kursu mexanizminə (ERM) qoşuldu. Bu sistemdə funtun kursu Almaniya markasına qarşı dar dəhlizdə saxlanmalı idi: mərkəzi kurs 1 funt = 2,95 marka, minimum hədd isə 2,773 marka.
Problem
Almaniyada birləşmədən sonra inflyasiyanı cilovlamaq üçün faizlər yüksək saxlanılırdı. Böyük Britaniyada isə iqtisadiyyat zəif idi və yüksək faiz ona ziyan vururdu. Bazar funtun bu kursda qala bilməyəcəyini düşünür və onu satırdı.
16 sentyabr 1992
- Saat 10:30-da İngiltərə Bankı faiz dərəcəsini 10%-dən 12%-ə qaldırdı.
- Satış dayanmadı. Günün sonrakı saatlarında faizi 15%-ə qaldırmaq vəd olundu.
- Bank milyardlarla funt alaraq kursu saxlamağa çalışdı — nəticə vermədi.
- Saat 19:00-da maliyyə naziri Norman Lamont Böyük Britaniyanın ERM-dən çıxdığını elan etdi. Ertəsi gün faiz yenidən 10%-ə endi.
Sorosun mövqeyi
Corc Sorosun Quantum fondu böhrandan əvvəl funta qarşı 10 milyard dollardan çox qısa mövqe toplamışdı. Funt ERM-dən çıxıb ucuzlaşanda fond 1 milyard dollardan çox qazanc əldə etdi. Soros o vaxtdan “İngiltərə Bankını sındıran adam” kimi tanınır.
Böhranın qiyməti
Britaniya Xəzinədarlığı böhranın dövlətə təxminən 3,3 milyard funta başa gəldiyini hesablayıb. Paradoksal olaraq, sərbəst üzən funt və aşağı faizlər sonrakı illərdə Britaniya iqtisadiyyatının bərpasına kömək etdi.
Sorosun qazancının əsası “qrafikdə siqnal” deyil, fundamental uyğunsuzluq idi: kurs iqtisadi reallığa uyğun deyildi və hökumətin onu qorumaq imkanları məhdud idi.
Mənbələr
Mətn göstərilən mənbələrdəki faktlar əsasında Investa tərəfindən sərbəst şəkildə, öz sözlərimizlə hazırlanıb. Vikipediya materialları CC BY-SA lisenziyası ilə yayımlanır.