Ticarət saatları Bakı vaxtı ilə
| ABŞ birjaları: əsas sessiya | 17:30–00:00 / 18:30–01:00 |
|---|---|
| ABŞ: sessiyadan əvvəl (premarket) | 12:00–17:30 / 13:00–18:30 |
| ABŞ: sessiyadan sonra (after-hours) | 00:00–04:00 / 01:00–05:00 |
| Almaniya (Xetra) | 11:00–19:30 / 12:00–20:30 |
| Türkiyə (Borsa İstanbul) | 11:00–19:00 |
İki saat göstərilibsə: birincisi yay, ikincisi qış vaxtıdır. Bakı saatı dəyişmir, ABŞ və Avropa isə yay vaxtına keçir.
Səhm nədir və necə qazandırır?
Səhm şirkətin kiçik bir hissəsinə sahiblik deməkdir. Apple-ın bir səhmini alanda şirkətin milyardlarla hissəsindən birinin sahibi olursan. Səhmdən iki yolla qazanılır:
- Qiymət artımı — şirkət böyüdükcə və mənfəəti artdıqca səhmi daha baha satmaq mümkün olur.
- Dividend — şirkət mənfəətin bir hissəsini səhmdarlara pul kimi ödəyir.
Ətraflı: Səhm nədir? məqaləsi. Bu səhifə isə canlı qiymətlərə, səhm almağın praktik yollarına və ticarətə həsr olunub.
Rəqəmlərlə səhm bazarı
Məşhur səhmlər
| Şirkət | Tiker | Nə ilə məşğuldur |
|---|---|---|
| Apple | AAPL | iPhone, Mac, xidmətlər (App Store, iCloud) |
| Microsoft | MSFT | Windows, Office, Azure bulud xidmətləri, süni intellekt |
| Nvidia | NVDA | Qrafik və süni intellekt çipləri |
| Amazon | AMZN | Onlayn ticarət, AWS bulud xidmətləri |
| Alphabet | GOOGL | Google axtarış, YouTube, reklam, bulud |
| Meta | META | Facebook, Instagram, WhatsApp |
| Tesla | TSLA | Elektromobillər, enerji saxlama; ən dəyişkən iri səhmlərdən biri |
| Berkshire Hathaway | BRK.B | Uorren Baffetin investisiya şirkəti |
Bu şirkətlərdən ilk yeddisinə bazarda “Möhtəşəm yeddilik” (Magnificent Seven) deyilir: onların S&P 500 indeksindəki payı o qədər böyükdür ki, hesabatları bütün bazarı tərpədə bilir.
Səhmin qiymətinə nə təsir edir?
- Şirkətin hesabatları. Hər rübün sonrakı həftələri “hesabat mövsümü”dür. Mənfəət və gəlir proqnozdan yaxşı və ya pis olanda səhm bir gecədə 5–20% hərəkət edə bilər. Hesabatlar adətən birja açılmazdan əvvəl və ya bağlandıqdan sonra dərc olunur, ona görə qiymət növbəti gün boşluqla (gap) açılır.
- Faiz dərəcələri. Yüksək faiz borcu bahalaşdırır və gələcək mənfəətin bugünkü dəyərini azaldır — xüsusən texnologiya səhmləri üçün. Ətraflı: FED faiz qərarı.
- İqtisadiyyat — NFP, CPI, ÜDM göstəriciləri.
- Sektor və xəbərlər — yeni məhsul, məhkəmə işləri, rəhbərlik dəyişikliyi, tənzimləmə.
- Bazarın əhval-ruhiyyəsi — buğa və ayı bazarları.
Əsas göstəricilər
| Göstərici | Nəyi göstərir |
|---|---|
| Bazar kapitalizasiyası | Şirkətin birjadakı ümumi dəyəri = səhmin qiyməti × səhmlərin sayı |
| EPS | Bir səhmə düşən xalis mənfəət |
| P/E | Qiymət ÷ EPS: bazar şirkətin 1 dollar mənfəətinə neçə dollar ödəyir. Yüksək P/E — böyük gözləntilər |
| Dividend gəlirliliyi | İllik dividend ÷ qiymət, faizlə |
| Beta | Səhmin bazara nisbətən nə qədər dəyişkən olduğu: 1-dən çox — bazardan dəyişkən |
| Həcm | Gün ərzində alınıb-satılan səhmlərin sayı; likvidliyin göstəricisi |
Bu rəqəmlər fundamental analizin əsasıdır; qiymət qrafikinin oxunması isə texniki analizdir.
Səhmlərə necə investisiya etmək olar?
| Üsul | Üstünlüyü | Nəyə diqqət etməli |
|---|---|---|
| Real səhm (broker) | Şirkətin hissəsinə sahiblik, dividend, səs hüququ | Brokerin lisenziyası, komissiyalar, valyuta çevirmə xərci |
| Fraksiyalı səhm | Bahalı səhmin bir hissəsini kiçik məbləğlə almaq | Hər broker təklif etmir; köçürmə imkanları məhduddur |
| İndeks ETF-ləri | Bir alışla yüzlərlə şirkət — avtomatik diversifikasiya | Kiçik illik idarəetmə haqqı; tək səhm qədər sürətli qalxmır |
| CFD | Həm yüksəlişdən, həm enişdən qazanmaq, leverec | Səhmə sahib olmursan; leverec itkini də böyüdür, swap xərci var |
Yanaşmalar
- Uzunmüddətli investisiya. Güclü şirkətləri və ya indeks ETF-lərini illərlə saxlamaq, dividendləri yenidən investisiya etmək. Mürəkkəb faizin gücünü aşağıdakı investisiya kalkulyatorunda gör.
- Müntəzəm alış (DCA). Hər ay eyni məbləğə səhm almaq: bahalı vaxtda az, ucuz vaxtda çox səhm alınır və “düzgün anı” tapmaq lazım olmur.
- Swing ticarəti. Səhmi bir neçə gündən bir neçə həftəyə qədər saxlamaq; dəstək və müqavimət, trend və hesabatlar nəzərə alınır.
- Gündaxili ticarət. Mövqeni gün ərzində açıb-bağlamaq. Ən çox vaxt və təcrübə tələb edən, ən riskli yanaşmadır.
Yeni başlayanların tipik səhvləri
- Bütün pulu bir səhmə qoymaq. Hətta ən böyük şirkətlər 50%-dən çox düşə bilir.
- Sosial şəbəkə “tövsiyələri”nin arxasınca getmək — FOMO.
- Düşəndə panikaya düşüb satmaq. 2020-ci ilin martında bir ayda −34% düşən bazar il sonuna yeni rekorda çatdı.
- Komissiya və valyuta xərclərini nəzərə almamaq. Kiçik məbləğlərlə tez-tez alış-satış xərclərə görə gəliri yeyir.
Azərbaycan və səhmlər
Azərbaycanda qiymətli kağızlar Bakı Fond Birjasında (2000-ci ildən) ticarət olunur, amma yerli bazarda likvid səhmlərin sayı azdır. Ona görə Azərbaycandan investisiya edənlərin çoxu xarici bazarlara çıxışı olan brokerlərdən istifadə edir. Manat dollara qarşı sabit (1,70 ətrafında) saxlandığı üçün ABŞ səhmlərinin dollarla gəlirliliyi manatla da praktik olaraq eyni olur.
S&P 500 indeksinin tarixi: 1957–2024 indeks bəndi
- 195744S&P 500 indeksi 500 şirkətlə hesablanmağa başladı
- 1987337Zirvədən iki ay sonra “Qara bazar ertəsi”: bir gündə −20%
- 20001 527Dot-kom köpüyünün zirvəsi
- 2002777Köpük partladı: zirvədən təxminən −50%
- 20071 565Maliyyə böhranından əvvəlki zirvə
- 2009677Böhranın dibi: zirvədən təxminən −57%
- 20202 237Pandemiya: bir ayda −34%, sonra sürətli bərpa
- 20245 882İl sonu: 2009-cu ilin dibindən 8 dəfədən çox yüksək
Qiymətlər təxminidir və həmin ilin əlamətdar səviyyəsini (zirvə və ya dib) göstərir. Şkala loqarifmikdir: bərabər məsafə bərabər faiz dəyişməsi deməkdir. Bugünkü qiymət yuxarıdakı qrafikdədir.
Tez-tez verilən suallar
Səhm necə alınır?
Səhm broker vasitəsilə alınır: broker hesabı açırsan, şəxsiyyətini təsdiqləyirsən, hesaba pul köçürürsən və tətbiqdə şirkətin tikerini (məsələn, Apple üçün AAPL) axtarıb alış əmri verirsən. Səhm sənin adına qeydə alınır, dividend ödənəndə hesabına köçürülür.
Azərbaycandan Apple, Tesla kimi xarici səhmləri almaq olar?
Bəli — xarici bazarlara çıxışı olan broker vasitəsilə. Brokeri seçəndə onun hansı ölkənin maliyyə tənzimləyicisindən lisenziyası olduğunu, komissiyaları və pulu çıxarmaq şərtlərini yoxla. Tanımadığın “sürətli qazanc” vəd edən platformalardan uzaq dur.
Səhm almaq üçün nə qədər pul lazımdır?
Bir səhmin qiyməti bir neçə dollardan bir neçə yüz dollara qədər olur. Bir çox broker fraksiyalı səhm — səhmin bir hissəsini — almağa imkan verir, ona görə 10–50 dollarla da başlamaq mümkündür. Əsas qayda: yalnız uzun müddət toxunmayacağın pulla investisiya et.
Dividend nədir?
Dividend şirkətin mənfəətinin bir hissəsini səhmdarlara ödəməsidir. Adətən rübdə bir dəfə ödənilir. Dividend gəlirliliyi = illik dividend ÷ səhmin qiyməti. Məsələn, 100 dollarlıq səhm ildə 3 dollar ödəyirsə, gəlirlilik 3%-dir. Bütün şirkətlər dividend ödəmir — böyüyən şirkətlər mənfəəti çox vaxt inkişafa xərcləyir.
Səhm ticarəti ilə investisiyanın fərqi nədir?
İnvestor şirkətin gələcəyinə inanıb səhmi illərlə saxlayır və dividend alır. Treyder isə qiymətin qısa müddətli hərəkətindən — bir neçə gün və ya saat ərzində — qazanmağa çalışır. Ticarət daha çox vaxt, bilik və risk tələb edir.
CFD ilə real səhmin fərqi nədir?
Real səhmdə şirkətin hissəsinə sahib olursan, dividend və səs hüququ əldə edirsən. CFD-də isə səhmə sahib olmursan — yalnız qiymət fərqi üzrə müqavilə bağlayırsan. CFD ilə həm yüksəlişdən, həm enişdən qazanmaq və leverec istifadə etmək olur, amma itkilər də böyüyür və gecəlik swap xərci var.
Səhmlərin qiyməti niyə qalxır və düşür?
Qısa müddətdə — xəbərlərə, hesabatlara, faizlərə və investorların əhval-ruhiyyəsinə görə. Uzun müddətdə isə, əsasən, şirkətin mənfəətinin artıb-azalmasına görə. Ona görə mənfəəti illərlə artan şirkətlərin səhmləri adətən uzunmüddətli perspektivdə bahalaşır.
Bakı Fond Birjasında səhm almaq olar?
Bəli. Bakı Fond Birjasında Azərbaycan şirkətlərinin səhmləri, dövlət və korporativ istiqrazlar dövriyyədədir; əməliyyatlar lisenziyalı investisiya şirkətləri vasitəsilə aparılır. Amma aktiv ticarət olunan səhmlərin sayı azdır, ona görə yerli investorlar çox vaxt istiqrazlara və xarici bazarlara üz tutur.
Hansı səhmi almaq lazımdır?
Bunu heç kim dəqiq bilmir və Investa fərdi investisiya məsləhəti vermir. Yeni başlayanlar üçün tək bir şirkətə bütün pulu qoymaq əvəzinə geniş indeks ETF-ləri ilə diversifikasiya etmək riskləri azaldır.