Fundamental analiz nədir?

Fundamental analiz — aktivin “həqiqi” dəyərini onun arxasındakı iqtisadi reallığa baxaraq qiymətləndirmə üsulu. Şirkət üçün bu, maliyyə hesabatları, borclar, mənfəət, rəqabət və bazar mövqeyidir; valyuta üçün isə ölkənin iqtisadiyyatı və mərkəzi bankın siyasəti.

Əsas ideya

Fundamental analitik belə düşünür: bazar qısa müddətdə aktivi səhv qiymətləndirə bilər, amma zamanla qiymət real dəyərə yaxınlaşır. Aktiv real dəyərindən ucuzdursa almaq, bahadırsa satmaq və ya almamaq lazımdır.

İki yanaşma

• Yuxarıdan-aşağı (top-down). Əvvəlcə qlobal iqtisadiyyat — ÜDM artımı, inflyasiya, faiz dərəcələri; sonra sahə; ən sonda konkret şirkət.
• Aşağıdan-yuxarı (bottom-up). Birbaşa ayrı-ayrı şirkətlərdən başlanır, sahə və regiondan asılı olmayaraq.

Şirkətlər üçün göstəricilər

• P/E (qiymət/mənfəət) — səhmin qiyməti bir səhmə düşən illik mənfəətdən neçə dəfə böyükdür. Sadədir, amma gələcək artımı nəzərə almır.
• PEG — P/E-ni gözlənilən mənfəət artımına bölür.
• Diskontlaşdırılmış pul axını (DCF) — gələcək pul axınlarının bugünkü dəyəri.
• Borc/kapital, cari likvidlik əmsalı, kapitalın gəlirliliyi — şirkətin maliyyə sağlamlığı.

Valyutalar üçün göstəricilər

• Faiz dərəcəsi — mərkəzi bankın dərəcəni qaldırması adətən valyutanı gücləndirir.
• İnflyasiya — dərəcə qərarlarının əsas səbəbi.
• ÜDM — iqtisadi artımın ümumi ölçüsü.
• Məşğulluq — ABŞ-da qeyri-kənd təsərrüfatı məşğulluğu (NFP) hesabatı bazarı ən çox tərpədən xəbərlərdəndir.

Bu hesabatların tarixləri iqtisadi təqvimdə əvvəlcədən elan olunur.

Tarixi və tənqidi

Müasir fundamental analizin əsasını 1934-cü ildə Bencamin Qreyam və Devid Doddun “Security Analysis” kitabı qoyub; Qreyam “dəyər investisiyası” yanaşmasının atası sayılır. Digər tərəfdən, iqtisadçı Börton Malkil nə fundamental, nə də texniki analizin bazarı etibarlı şəkildə ötməyə imkan vermədiyini iddia edir.

Treyder üçün fundamental analizin ən praktik tərəfi: böyük xəbərin vaxtını bilmək. Faiz qərarı və ya NFP hesabatından bir neçə dəqiqə əvvəl mövqe açmaq çox vaxt risk deyil, lotereyadır.