Leverec nədir?

Leverec (ingiliscə leverage, “kredit çiyni”) — investisiya üçün borc alınmış vəsaitdən istifadə etməkdir. Termin fizikadakı ling prinsipindən gəlir: kiçik qüvvə ilə böyük yük qaldırılır. Maliyyədə də kiçik kapital böyük mövqeni “qaldırır”.

Necə işləyir?

Leverec nisbətlə yazılır, məsələn 1:30. Bu o deməkdir ki, hesabındakı hər 1 dollar 30 dollarlıq mövqeyə nəzarət edir.

• Hesabında 1 000 $ var, leverec 1:30-dur.
• Açıla biləcək maksimum mövqe: 1 000 × 30 = 30 000 $.
• Qiymət sənin xeyrinə 1% dəyişsə: 30 000 × 1% = +300 $, yəni hesabın +30%.
• Qiymət əleyhinə 1% dəyişsə: −300 $, yəni hesabın −30%.

Göründüyü kimi, leverec qazancı və itkini eyni nisbətdə böyüdür. Bazar sənə qarşı cəmi 3,3% hərəkət etsə, bu misalda bütün hesab silinə bilər.

Leverec itkini niyə sürətləndirir?

Qiymət düşdükcə öz kapitalın kiçilir, mövqenin ölçüsü isə dəyişmir — deməli, faktiki leverec getdikcə artır və hər növbəti düşüş daha ağır olur. Vikipediyadakı misal: səhmi 50% borcla alan investor səhm cəmi 20% düşəndə öz vəsaitinin 40%-ni itirir.

Leverec və marja

Leverecli mövqe açanda broker hesabındakı vəsaitin bir hissəsini girov kimi bloklayır — buna marja deyilir. İtkilər artıb vəsait minimum həddən aşağı düşəndə marja çağırışı gəlir, sonra isə broker mövqeni məcburi bağlaya bilər.

Tənzimləyicilər leverecə limit qoyur

Pərakəndə müştərilərin böyük hissəsinin leverecli məhsullarda pul itirdiyi üçün bir çox ölkə limit tətbiq edib:

• Avropa İttifaqında ESMA 2018-ci ildən pərakəndə CFD ticarətinə leverec limitləri və mənfi balansdan qorunma tətbiq edir.
• Böyük Britaniyada (FCA) və Avstraliyada əsas valyuta cütləri üçün maksimum leverec 1:30-dur.
• Kiprdə CySEC 2016-cı ildə limiti 1:50 etmişdi.
• ABŞ-da CFD-lər pərakəndə müştərilər üçün qadağandır.

Broker 1:500 leverec təklif edirsə, bu, onu işlətmək lazım olduğu anlamına gəlmir. Riski leverec yox, mövqe ölçüsü və stop-loss müəyyən etməlidir. Risk kalkulyatoru ilə hər əməliyyatda hesabının neçə faizini riskə atdığını hesabla.