Buğa və ayı bazarı nədir?

Buğa bazarı — qiymətlərin ümumilikdə uzun müddət yüksəldiyi dövr. Ayı bazarı — qiymətlərin ümumi və davamlı düşdüyü dövr. Terminlər ən çox səhm bazarı üçün işlədilir, amma istənilən aktivə aid edilə bilər.

Rəqəmlə tərif

• Ayı bazarı — ən azı iki ay ərzində zirvədən 20% və daha çox düşüş.
• Buğa bazarı — adətən dibdən 20% yüksəliş.
• Korreksiya — daha kiçik, 10–20% arası düşüş.

Bu hədlər şərtidir: bazarda rəsmi “buğa bazarı elan etmə” proseduru yoxdur, analitiklər sadəcə bu ümumi qəbul olunmuş qaydaya əsaslanır.

Adlar haradan gəlir?

Terminlər XVIII əsrin əvvəllərində Londonda yaranıb. Əlində olmayan aktivi qabaqcadan satanlara (qısa satış edənlərə) “bear-skin jobbers” deyirdilər — ayı hələ tutulmamış dərisini satan kimi. Sonradan bu ad sadəcə “bears” (ayılar) oldu. Kreditlə alış edənlər isə “bulls” (buğalar) adlandırıldı. Populyar yozum da var: buğa buynuzları ilə yuxarı vurur, ayı isə pəncəsi ilə aşağı.

Trendlərin müddəti

• Əsrlik (sekulyar) trend — 5–25 il.
• Əsas trend — bir il və daha çox.
• İkinci dərəcəli trend — həftələrdən aylara qədər; əsas trendin içindəki geri çəkilmələr.

Tarixi məlumatlara görə, tipik buğa bazarı orta hesabla təxminən 8,5 il davam edib.

Tarixi misallar

• 1929–1932 — Uoll-strit çöküşü: Dou Cons indeksi dəyərinin 89%-ni itirdi.
• 2000 — dot-kom köpüyü: Nasdaq-100 zirvəyə 24 mart 2000-ci ildə çatdı, ardınca uzun eniş başladı.
• 2007–2009 — qlobal maliyyə böhranı: ayı bazarı 2007-ci ilin oktyabrından 2009-cu ilin martına qədər sürdü.
• 2022 — inflyasiya və faiz dərəcələrinin artımı fonunda yeni ayı bazarı.

Treyder üçün mənası

• Buğa bazarında düşüşləri almaq, ayı bazarında yüksəlişləri satmaq trendlə birlikdə işləməkdir.
• Ayı bazarında da güclü, amma qısamüddətli yüksəlişlər olur — onları trend dönüşü ilə qarışdırmaq asandır.
• İnvestor üçün ayı bazarı çox vaxt diversifikasiyanın və risk idarəetməsinin real sınağıdır.

Bazarın hansı fazada olduğunu bilmək strategiyanı seçməyə kömək edir, amma fazanın nə vaxt bitəcəyini heç kim dəqiq bilmir.