Qısa tarix
1990-cı illərdə Türkiyədə illik inflyasiya uzun müddət onlarla faiz təşkil edirdi və qiymətlər milyonlarla lirə ilə ifadə olunurdu. 2005-ci ildə denominasiya aparıldı: pulun sonundan altı sıfır atıldı, 1 000 000 köhnə lirə 1 yeni lirəyə bərabər oldu.
Son illərdə nə baş verib?
2018-ci ildən lirə dollara və avroya qarşı dəfələrlə ucuzlaşıb. Əsas səbəb yüksək inflyasiya idi: 2021-ci ildə inflyasiya yüksək olduğu halda mərkəzi bank faizləri endirdi, lirə kəskin dəyər itirdi və 2022-ci ildə illik inflyasiya 80%-dən yuxarı qalxdı. 2023-cü ildən sonra mərkəzi bank faiz dərəcələrini kəskin artıraraq inflyasiyanı azaltmağa başladı.
Bu nümunə valyuta bazarının əsas qaydasını yaxşı göstərir: inflyasiya faizdən yüksək olanda, yəni real faiz mənfi olanda, valyuta ucuzlaşmağa meylli olur.
Lirəyə nə təsir edir?
- TCMB-nin faiz siyasəti və onun müstəqilliyinə inam.
- İnflyasiya göstəriciləri.
- Xarici borc və cari hesab balansı — Türkiyə enerji idxal edir, ona görə neftin bahalaşması lirəyə mənfi təsir edir.
- Dünyada dollar və faizlər — FED faizləri yüksəldəndə inkişaf etməkdə olan bazarların valyutalarından kapital çıxır.
Treyder üçün qeyd
USD/TRY və EUR/TRY “ekzotik” cütlərdir: spredi əsas cütlərdən qat-qat genişdir, likvidlik azdır və gecə boyu mövqe saxlamağın (swap) faiz fərqi səbəbindən ciddi xərci ola bilər. Yeni başlayanlar üçün uyğun deyil.
Azərbaycan üçün əhəmiyyəti: manat dollara bağlı olduğu üçün lirənin dollara qarşı ucuzlaşması Türkiyə mallarını və səfərlərini Azərbaycan vətəndaşları üçün ucuzlaşdırır.
Mənbələr
Mətn rəsmi qurumların saytlarındakı və Vikipediyadakı faktlar əsasında Investa tərəfindən öz sözlərimizlə hazırlanıb. Məzənnələr dəyişir — qrafikə bax.