ÜDM (ilkin qiymətləndirmə)

ÜDM (ümumi daxili məhsul, ingiliscə GDP) ölkədə müəyyən müddətdə istehsal olunan bütün mal və xidmətlərin dəyəridir. İqtisadiyyatın ümumi “sağlamlıq” göstəricisidir: ÜDM artırsa, iqtisadiyyat genişlənir. İki rüb ardıcıl azalma çox vaxt resessiya əlaməti sayılır.

Nə vaxt və saat neçədə?

• Rübdə bir dəfə, rüb bitəndən təxminən bir ay sonra — ilkin qiymətləndirmə (advance estimate). Məsələn, aprel–iyun rübünün rəqəmi iyulun sonunda çıxır.
• Nyu-York vaxtı ilə 08:30, yəni Bakı vaxtı ilə 16:30 (yay) və ya 17:30 (qış).
• Sonrakı iki ayda ikinci və üçüncü qiymətləndirmə dərc olunur. Bazarı ən çox ilkin rəqəm tərpədir, çünki o, ən çox yeni məlumat daşıyır.

Rəqəmi necə oxumalı?

• ABŞ-da rüblük artım illik ifadədə verilir: “ÜDM 2% artdı” o deməkdir ki, bu temp bütün il davam etsə, iqtisadiyyat 2% böyüyərdi. Rübün öz artımı təxminən dörd dəfə kiçikdir. Avropa və bir çox ölkələr isə sadə rüblük artımı dərc edir — rəqəmləri müqayisə edəndə bunu nəzərə al.
• Rəqəm real, yəni inflyasiya çıxılmaqla hesablanır.
• ÜDM-in tərkib hissələri: istehlak, investisiya, dövlət xərcləri və xalis ixrac. ABŞ-da ən böyük hissə — təxminən üçdə iki — istehlakçı xərcləridir, ona görə pərakəndə satışlar ÜDM-in erkən işarəsi sayılır.
• Hesabatda inflyasiya göstəriciləri (məsələn, rüblük PCE) də var və bəzən bazar əsas rəqəmdən çox onlara reaksiya verir.

Bazara təsiri

ÜDM rüblük və gecikmiş məlumat olduğu üçün təsiri adətən NFP və CPI-dən zəifdir: onun çox hissəsi aylıq göstəricilərdən qabaqcadan təxmin edilir. Amma rəqəm proqnozdan ciddi fərqlənəndə dollar və səhm indeksləri güclü hərəkət edir. Güclü artım dolları dəstəkləyir, zəif artım və ya daralma resessiya qorxusu yaradır.

Nümunə: 2020-ci ilin ikinci rübündə pandemiya səbəbindən ABŞ ÜDM-i illik ifadədə təxminən 30% azaldı — müharibədən sonrakı dövrün ən kəskin düşüşü.

Treyder üçün qaydalar

• ÜDM çox vaxt digər hesabatlarla (məsələn, işsizlik ərizələri) eyni saatda çıxır — hansı rəqəmin hərəkəti yaratdığını ayırd et.
• İlkin qiymətləndirmə sonradan ciddi düzəliş ala bilər; tək bir rəqəmə əsaslanıb uzunmüddətli nəticə çıxarma.